Znasz to? Wracasz z listopadowego spaceru, wiatr szczypał w policzki przez pół godziny. W domu ściągasz szalik, robisz sobie gorącą kawę, a po chwili w lustrze widzisz czerwone policzki i nos. Pierwsza myśl: to pewnie przez kawę.
Ktoś kiedyś postanowił to sprawdzić.
Eksperyment z kawą i zwykłą wodą
W 1981 roku dermatolog Jonathan Wilkin opisał doświadczenie z udziałem osób z trądzikiem różowatym, czyli takich, których twarz wyjątkowo łatwo się czerwieni. Podawał im kawę w różnych wersjach i obserwował skórę.
Kawa w temperaturze pokojowej nie wywoływała rumieńca. Sama kofeina też nie. Za to gorąca kawa o temperaturze 60 stopni już tak. I tu najciekawsze: zwykła woda o tej samej temperaturze dawała bardzo podobny efekt.
Kawa została uniewinniona. Winne było ciepło.
To badanie dotyczyło jednak chwilowego rumieńca, a nie powstawania naczynek. Nie wynika z niego, że gorąca herbata tworzy nowe czerwone nitki na nosie. Pokazuje za to coś ważnego: zaczerwienienie twarzy i widoczne naczynka to dwie różne sprawy.
Rumieniec mija, naczynko zostaje
Skóra działa trochę jak grzejnik z pokrętłem. Kiedy jest zimno, organizm przykręca przepływ krwi w drobnych naczyniach, żeby nie tracić ciepła. Kiedy robi się ciepło, odkręca go, żeby ciepło oddać. Policzki czerwienieją, a po kilkunastu minutach wszystko wraca do normy.
Naczynko, które widzisz codziennie, to co innego. To drobne naczynie krwionośne, które się poszerzyło i zostało takie na stałe. Dlatego prześwituje przez skórę jako cienka czerwona nitka albo „pajączek”.
Mówimy o nich „pękające naczynka”, ale to tylko potoczna nazwa. Takie naczynko zwykle wcale nie jest pęknięte. Jest po prostu szersze niż powinno.
Skąd się biorą
Nie ma jednej przyczyny. Jest raczej kilka rzeczy, które się sumują:
- skłonność rodzinna – badanie bliźniąt pokazało, że przy trądziku różowatym liczą się i geny, i otoczenie,
- jasna skóra, która łatwo się parzy na słońcu,
- lata kontaktu ze słońcem i po prostu wiek,
- zmiany hormonalne, na przykład w ciąży,
- długie stosowanie maści ze sterydami na twarz.
Mróz, wiatr, przegrzanie, sauna, ostre jedzenie czy alkohol to raczej wyzwalacze. U części osób nasilają zaczerwienienie, ale to nie znaczy, że każdy mroźny dzień czy kieliszek wina dorysowuje nowe naczynko. I jeszcze jedno: czerwony nos nie świadczy o tym, że ktoś pije. Ten stereotyp krzywdzi wiele osób, które alkoholu nie piją wcale.
Jak światło zamyka naczynko
Krew zawiera hemoglobinę, czyli barwnik, który pochłania światło. Kiedy laser świeci na naczynko, energia światła zamienia się wewnątrz niego w ciepło.
Pomyśl o zgrzewarce do woreczków foliowych. Krótki impuls ciepła i ścianki woreczka sklejają się w jednym miejscu. Nic już przez nie nie przepływa. Z naczynkiem dzieje się coś podobnego: ciepło ma doprowadzić do jego zamknięcia, a wtedy naczynko może stopniowo stawać się mniej widoczne. To oczywiście uproszczenie, ale dobrze oddaje zasadę.
W gabinecie pracuję laserem diodowym Vascaltis o długości fali 980 nm. Działam punktowo, nad konkretnymi naczynkami, które wybieramy wcześniej podczas rozmowy i oglądania skóry. Podczas impulsów można poczuć ciepło, szczypnięcie albo ukłucie. Po zabiegu skóra bywa zaczerwieniona, czasem lekko opuchnięta, może pojawić się drobny strupek.
Część drobnych naczynek staje się mniej widoczna już po jednej wizycie, przy innych potrzebne jest powtórzenie. Efekt ocenia się dopiero wtedy, gdy skóra się zregeneruje. Warto też wiedzieć uczciwie: skłonność do naczynek zostaje, więc z czasem mogą pojawić się nowe.
Dlaczego jesień to dobry moment
Nie dlatego, że laser zimą „działa mocniej”. Chodzi o opaleniznę. Świeżo opalona skóra i słońce tuż po zabiegu zwiększają ryzyko przebarwień. Jesienią i zimą łatwiej tego uniknąć. Krem z filtrem i tak zostaje w łazience, bo słońce świeci także w grudniu.
Kiedy najpierw dermatolog
Laser kosmetyczny nie jest odpowiedzią na każde zaczerwienienie. Warto najpierw pójść do lekarza, jeśli:
- twarz jest czerwona stale, piecze albo pojawiają się na niej krostki,
- oczy bolą, są nadwrażliwe na światło albo gorzej widzisz,
- zmiana jest nowa, rośnie lub krwawi,
- w krótkim czasie pojawiło się dużo nowych „pajączków”,
- chodzi o zmiany u dziecka.
Zimą w domu
- Myj twarz letnią wodą i delikatnie, opuszkami, bez szorowania.
- Osuszaj ją, przykładając ręcznik, zamiast pocierać.
- Używaj łagodnego kremu i filtru SPF przez cały rok.
- Na wietrze osłaniaj twarz miękkim szalikiem, nie szorstkim.
- Jeśli skóra łatwo się czerwieni, omijaj kosmetyki z mentolem i kamforą.
- Obserwuj, co czerwieni właśnie Twoją skórę. Dla jednej osoby będzie to wiatr, dla innej gorąca kąpiel.
Krem nie zamknie jednak naczynka, które już jest widoczne. Może za to pomóc skórze lepiej znosić zimę.
Na koniec trzy ciekawostki
Najbardziej zewnętrzna warstwa skóry, czyli naskórek, nie ma własnych naczyń krwionośnych. Czerwone nitki, które widzisz, leżą głębiej i tylko przez niego prześwitują.
Czerwony cel nie potrzebuje czerwonego światła. Do naczynek stosuje się lasery świecące na zielono, na żółto, a także w podczerwieni, której oko w ogóle nie widzi.
Nos renifera naprawdę trafił do poważnego czasopisma medycznego. W świątecznym numerze BMJ z 2012 roku naukowcy porównali naczynia we wnętrzu nosa ludzi i reniferów. U reniferów sieć drobnych naczyń okazała się gęstsza. Badanie było malutkie, bo objęło pięcioro ludzi i dwa renifery, ale Rudolf zyskał przynajmniej naukowe alibi.

